Hyppiä hedi klusteroindukartoih:
vokalit
konsonantat
sibilantat
fonetiekku
nominoin taivutus
postpozitsiet
verbilöin taivutus
refleksiivuverbit
infinitiivat da partisiipat
sanasto
morfolougii
kai yhtes
Lyhyt käyttöohje:
Paikat: hiiri paikan piäl: paikan nimi; painaldus: vastavukset kyzymyksih
Klusteriluvettelo: hiiri tazonoumeran piäl: klusteroin lugu; painaldus: piirrä klusterit

Karjalan kielen murrehatlasan jälgiprotsezoindua

Dmitri Bubrihan 1920-luvul allettu da toizien tutkijoin 1990-luvule suate jatkettu projektu tuotti massiivizen miärän tieduo karjalan kielen variantois. Tädä tieduo on kerätty 1997 Suomes ilmahpiässyöh Karjalan kielen murreatlas kirjah.

Atlasah vallittih 206 ilmivyö, kudamis kyzeldih (eri aijoinnu) 186 paikas. Nenga atlasas on 206*186 kyzelyn tulostu, kudamil on 2-10 erilastu arvuo. Atlasua on lysti livailla da opastuo karjalan kielen murdehii, a voibigo luadie kogonaskuvua murdehis? Kalevi Wiik luadi julgavos Karjalan kielen murteet - kvantitatiivinen tutkimus nengomua kuvua. Häi liitti jogahizen 186*185/2 paikkupuarah luvun, monesgo kaikkiedah 206 ilmivös net ollah erilazet, t.s. luvun 0-206. Moizen erotaulukon vuoh häi sit rubei kävelemäh kartal sen mugah, kunne ero on pieni libo suuri. Rodih kartu murrehalovehis.

Uuttu Wiikan ruavos oli tiedokonehen käyttö erotaulukon luajindah. Se olis olluh ristikanzale ylen suuri da terstaittai ruado. A taulukkuo häi kaččoi ristikanzan silmil. Harjavunnuh tutkii tiedäy, midä maksau eččie. A harjavunnuh tutkii sežo on nengoman tiijon da traditsien vangi. Mittustu anualizua vois tolkutoi tiedokoneh luadie? Se on tämän eksperimentan tarkoitus.

Naputtelin tiedokonehen mustoh Atlasan 38316 kentytieduo da luajiin niilöin erotaulukon Wiikan jyttyöh, a samanlazuoksien eččoh käytin yksinkerdastu lähimbäh susiedah perustujua klusteroindualgoritmua. Se liittäy klusteriloikse, välimatkois rippumattah, paikkoi, kudamis pagin on kudakui samanlastu, verraten toizih klusteriloih. Pseudo-ohjelmoindukielel algoritmua voi kuvata nenga:

  # luaji erotaulukko
  for all kartu k do
    for all paikku p do
      luve arvo[k,p]
  for all paikku p do
    for all paikku q do
      ero[p,q]=0
      for all kartu k do
        if arvo[k,p]<>arvo[k,q] then ero[p,q]=ero[p,q]+1
  # lövvä lähin susiedu
  for all paikku p do
    min=999 # "iäretöi"
    for all paikku q do
      if p<>q and ero[p,q]< min then 
        min=ero[p,q]; sus[p]=q
  # luaji klusterit
  klusterit=[]
  for all paikku p do
    piirrä nuoli p->sus[p]
  # on tarkah yksi puaru p->q, q->p
  for all paikku p do
    if p=sus[sus[p]] then 
      liziä p klusteriloih
      klusteri[p]=[]
      # p on klusterin juuri
  for all paikku q
    while q ei joukos klusterit do
      mene juureh p susiedunuolii myö 
      liziä q joukkoh klusteri[p] da piirrä viiva q-p 
  # klusterit lövvetty
  
  # voi jatkua rekuriivizesti
  # uuzi erotaulukko klusteroile (kudamii juuret edustetah)
  for all p in klusterit
    for all q in klusterit
      ero[p,q]=999
      for all m in klusteri[p]
        for all n in klusteri[q]
	  if ero[m,n]<ero[p,q] then ero[p,q]=ero[m,n]
  Jatka kui enzimäzel kierroksel
  Jatka kuni klusteroi jiäy vaiku yksi.
Yksityiskohtazes ohjelmas nygöi on nenga 250 sumbua rivii.

Uuzimas ohjelman versies kai samah klusterih kuulujat paikat on väritetty samal värih. Klusteroi yhtistäjes kai muut paičči "juuriklusteri" muutetah väri.

Ohjelman käyttäi voi ottua klusteroindah kai atlasan kartat kerral, libo vallita mintah ozajoukon, ezim. vokalit libo sanaston. klusterikartu on png-kuva. Sidä voi kaččuo html-sivul, kudai ozuttau paikan nimen viemäl hiiri paikkua ozuttajan čökkehen piäle. Ezimerkikse

Jälgiduumii

Täs sua lugie kudakui samat tiijot kui Bubrihan murrehatlasas, eri tabah ezitetty. Tiijollizesti täs ei ole nimidä uuttu, tämä on metodolougine koiteh. Bubrihan atlasah verraten täh on ližätty tiijot kuvves rajakarjalazes pidäjäs, a niilöi voi nygöi pidiä vaiku "paikanpidäjinny". Bubrihanke verdailukelbozii tiedoloi nygöi jo on mahtotoi suaha, muailmu on muuttunuh. Käytin lähtehinny Eino Leskizen Karjalan kielen näytteitä II kirjua, SKS 1934, Suomelas-ugrilazen seuran Karjalan kielen sanakirjua, toizii sanakirjoi, Punttilan Impilahden karjalaa da Saralan Suistamolaisia sananparsia kogomustu. Pagizuttelu Bubrihan projektan tabah nygöi on mahtotoi, ga arhiivois pidäs eččie hos sada sivuu tekstoi jogahizes Raja-Karjalan čökkehes. Pidäjyjago on liijan kargei ozuttamah muutostu karjalan pohjazes suveh da ven'an kielen rajal suomen kielen rajale. Hos Bubrihan massiivistu kentykeriändiä jo ei voi todevuttua, minun mieles arhiivututkimus rajakarjalazien murdehien verdailus maksas luadie.

Klusteroindu ozuttau, kus mennäh suurembat harpavukset murrehalovehien välil, ga pidäy varata liijan jyrkii johtopiätöksii. Ottamal eri piirdehet verdailun pohjakse, klusteroindugi muuttuu. Yhtelläh, hos murreh muuttuu kyläs toizeh, ihan murrehkartan eri puolilgi eläjät karjalazet toine tostu ellendetäh/ymmärretäh/maltetah/ponimaijah/toimitetah, ku vai tahtotah.

14.2.2017
päivitetty tekstua.

21.1.2018.
Nägyvin muutos on värittiä klusterit kogonah juuren väril. Enne klusterit piettih alguperäzet värit, net vai yhtistettih viival juuriklusterin juureh.
Toine muutos on, ku paikkoih on ližätty Salmi, Imbilahti, Suistamo, Suojärvi, Korbiselgä da Ilomantsi, E. Leskizen "Karjalan kielen näytteitä 2" kielinäyttehien mugah, tässah vaiku vokaliloih suate da netgi ollah heikol pohjal korpusan vähäzyön däh.
Äijii toiziigi kohenduksii on mieles, konzu kerrinnen niilöih tartuo. Jälgimäi käyttäi toinah vois iče vallita, midä paikkua da midä kieliopillistu ominazuttu tahtou klusteroija.

31.1.2018.
Käyttöliittymiä on päivitetty.

14.2.2018.
Rajakarjalazien paikkoin tiijot kogonah ližätty. Tekstan "Jälgiduumii" ozua on muutettu. Ohjelman käyttöliittymiä on muutettu.